ZAKOPANE - HISTORIA

  Wiadomo, że Zakopane zostalo zalożone w drugiej fazie kolonizacji Podhala, która miala miejsce  w XVII wieku. Pierwsza faza przypadająca na wiek XII i XIII  zapoczątkowala istnienie takich miejscowości jak Ludźmierz, Nowy Targ, Szaflary. Proces ten byl prawdopodobnie odpowiedzią na postępującą kolonizację po poludniowej stronie Tatr prowadzoną przez możnowladców węgierskich. Dalej w kierunku Tatr jeszcze przez dlugie lata rozciągaly się niezamieszkale, porosnięte lasmi tereny.

    Początki Zakopanego nie są dokladnie znane. Istnieje kilka teorii także na temat pochodzenia samego slowa Zakopane.

    Jedno z podań ludowych wywodzi nazwę miasta od zakopania (posiania) ziaren zboża przez pierwszego osadnika - Gąsienicę. Inne wspomina także o Gąsienicy, który wykarczował sobie polanę w lesie pod Tatrami. Prawdopodobnie nazwa miasta pochodzi właśnie od tej polany, którą określano "kopane" w znaczeniu "karczowisko", stąd osada za polaną to "za kopane".Osadnicy góralscy przywilej lokacyjny dla wsi Zakopane uzyskali w roku 1670 z rąk króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Starając się o ten przywilej uwcześni mieszkańcy Zakopanego mieli powolywać się na przywileje przyznane ich przodkom jeszcze przez Stefana Batorego w roku 1578. W dokumencie tym dokładnie określono granice wsi: od Witowa przez Dzianisz, Zubsuche, Poronin do Bukowiny, z południową granicą biegnącą przez Tatry. Dokument określał także podatki i ulgi dla Zakopanego.

     Prawdziwy Rozwój Zakopanego jako miejscowości zapoczątkowal rozwój hutnictwa. Najbardziej znana pozostalość tej dzialalności to Kuźnice w których dzisiaj rozpoczyna swój bieg kolejka na Kasprowy Wierch, gdzie w przeszlości powstała huta przerabiająca wydobywana w Tatrach rudę żelaza.

     Górnictwo i hutnictwo już od XV wieku wpływało na rozwój Skalnego Podhala o czym może świadczyć wiele śladów zachowanych do dzisiaj, takich jak nazwy geograficzne miejsc i miejscowości .np. wspomniane już Kuźnice czy Huciska. W Tatrach, już w XV wieku zaczęto poszukiwać złóż metali szlachetnych. Wydobywano zloto, srebro, miedź. Przypuszcza się, że pierwsze kopalnie w Tatrach powstały na zboczach Ornaku. Funkcjonowały one jeszcze kilka wieków później.

     Od kopalni tych pochodzi nazwa Wierchu i Doliny Starorobociańskiej. "Stara robota" w gwarze górniczej oznaczała stare zwały ziemi, hałdy. Z tego okresu pochodzą również kopalnie na Hali Pysznej. Konstrukcje górnicze i urządzenia hutnicze odkryte zostały także w Dolinie Kościeliskiej.

    Z zapisków kronikarskich, pochodzących z czasów Augusta III (1733-1766), dowiadujemy się, że Zakopane liczyło około 1000 mieszkańców, posiadało sześć młynów, gorzelnię i słynęło na Podhalu z hodowli owiec, wyrobu płótna, kłusownictwa i zbójnictwa.

    W późniejszym okresie dynamiczny rozwój zaczęlo przeżywać górnictwo i hutnictwo żelaza, jego rozwój zapoczątkowany zostal za panowania Stanislawa Augusta Poniatowskiego, po rozbiorach rozwijalo sie nadal w ramach Cesarstwa Austro-Węgierskiego, osiagajac w szczytowym okresie istotne nawet w skali tego państwa znaczenie. Działalność górnicza i hutnicza w Tatrach przechodzila przeróżne fazy rozwoju i upadku. Zaniknęla ostatecznie pod koniec XIX wieku wtedy gdy zamiast strony przemyslowej zaczęto dominować walory Zakopanego jako uzdrowiska no i przede wszystkim turystyka, która tak naprawdę stworzyla Zakopane i do dzisiaj ksztaltuje jego obraz i charakter .

     Znaczącym wydarzeniem w dziejach Zakopanego było utworzenie w 1864 roku parafii zakopiańskiej. Pierwszy kościół wybudowany został w latach 1847-51, a proboszczem parafii został ks. Józef Stolarczyk. Postać jakże znana i nierozerwalnie zlączona z historią Zakopanego.

     W tych to latach także mialo miejsce wydarzenie z którym wielu lączy prawdziwy poczatek Zakopanego. Do Zakopanego przybyl Tytus Chalubiński. Po raz pierwszy widzial Tatry i Zakopane, gdy przemierzal je by wziąć udzial w Powstaniu na Wegrzech w okresie Wiosny Ludów. To co zobaczyl utkwilo tak glęboko w jego pamięci, że po latach już jako znany lekarz zacząl przyjezdzać do tej niewielkiej osady zagubionej wśród gór i lasów i rozpocząl tutaj swoją dzialalność, która zapoczątkowala rozwój Zakopanego jako stacji klimatycznej, ośrodka turystycznego czy wreszczcie jednego z centrów kulturalnych podzielonego przez rozbiory kraju. Dla lagodzenia skutków nieuleczalnej w tamtych czasach gruźlicy zalecano pobyt w rejonach wysokogórskich. Przez swe polożenie Zakopane stalo się wkrótce glównym uzdrowiskiem tego typu w Polsce. Jednocześnie rozwijala się turystyka górska, rozpropagowana także przez slynne wyprawy Tytusa Chalubińskiego.  W wyprawach tych swymi opowieściami zabawial gości slynny Sabala.

W tym czasie rozpoczęlo swą dzialalność Towarzystwo Tatrzańskie. W 1886 roku Zakopane otrzymało status uzdrowiska klimatycznego. Doprowadzenie linii kolejowej w 1899 roku znów zwiększylo napływ turystów i kuracjuszy.

Te i jeszcze kilka innych czynników, wsród których obok sytuacji politycznej ważne miejsce zająl także oryginalny folklor góralski, który niezwykle mocno oddzialal na wyobraźnię przybywających tu licznie artystów, pisarzy, malarzy i kompozytorów ze wszystkich trzech zaborów wytworzyl ten niezwykly splot, który niewielką wioskę zagubioną w górach uczynil jednym z glównych osrodków kulturalnych w podzielonej rozbiorami Polsce, którym to statusem cieszylo się Zakopane aż do ukończenia I wojny światowej.

W okresie międzywojennym Zakopane nadal rozwijalo się dynamicznie. Coraz to większe znaczenie zaczęly odgrywać rozwijające się dynamicznie sporty zimowe, przede wszystkim narciarstwo.

Przyczyniła się do tego znana zakopiańska szkoła narciarstwa przewijająca się częstokroć w literaturze tego okresu.. W roku 1925 wybudowano skocznię narciarską. Organizowano narciarskie Mistrzostw Świata FIS w 1929 i 1939 roku co stało się z kolei przyczyną rozbudowy kompleksu budynków sportowych, calego zaplecza sportowego.

       Ważnym wydarzeniem byla również budowa wywolującej wiele kontrowersji kolei na  Kasprowy Wierch. Jej budowa byla glośna w calym kraju. Ukończona w 1936 roku był pierwszą koleją linową w Polsce i zarazem jedna z największych na świecie.

Prawa miejskie Zakopane otrzymało w 1933 roku.

Dzisiaj Zakopane nadal utrzymuję swą przodującą pozycję zimowej stolicy Polski. Miasto zamieszkiwane przez okolo 30 tysięcy mieszkańców, odwiedza każdego roku kilkumilionowa rzesza turystów.